De versteende slaper (Kameni Spavac)

Gedichten van Mak Dizdar
de belangrijkste Bosnische dichter
Vertaling en inleiding: Robert Stallaerts
Omslag: werk van de Bosnische beeldhouwer Irfan Hozic
POINTnr 63, 160p. ISBN: 90-71152-81-2

De auteur Mehmedalija Mak Dizdar werd op 17 oktober 1917 te Stolac in de ex-Joegoslavische republiek Bosnië-Herzegovina geboren en overleed in Sarajevo in 1971. De dichtbundel ‘Kameni Spava„’ verscheen voor het eerst in 1966 en werd door critici als het culminatiepunt van zijn oeuvre beschouwd.

Vlak bij Stolac bevindt zich het middeleeuwse grafveld Radimlja waar graftomben versierd met raadselachtige figuren en symbolen ook nu nog getuigen van de middeleeuwse Bosnische cultuur. De schrijver werd erdoor gefascineerd en wijdde zijn leven aan de studie van die voorstellingen en het verzamelen van inscripties. De slaper in de graftombe gaat terug op de legende dat onder de oude Bosnische grafstenen goede mensen (de Rechtvaardigen) rusten, die vielen in de strijd tegen het kwaad van hun tijd.

In zijn vroeger werk sloot Dizdar aan bij de sociaal-realistische stroming in het vooroorlogse Joegoslavië. Ook zocht hij aansluiting bij de middeleeuwse liefdeslyriek en legenden. Vervolgens gebruikte hij een symbolisch uitgewerkt systeem om het existentialistisch gevoel van de tragiek van het bestaan uit te drukken. Later ging hij over op een vrijere versvorm, daarbij surrealistische effecten en woordspel niet schuwend. Zo kwam hij in “De versteende slaper” tot een persoonlijke moderne poëzie die thematisch verbonden bleef met de mythologische thema’s van zijn Bosnië. In de ontwikkeling van de Bosnische poëzie nam hij een vrij autonome plaats in net als Ivo Andric in het proza. Dit – het belangrijkste – werk van Dizdar werd in meerdere talen vertaald en gepubliceerd.

Robert Stallaerts

Bericht over een land

“Het was een deel van Illyrië
dat nu Bosnië wordt genoemd
Een barbaars land maar rijk aan zilvererts
Lange uren van ploegen legden geen uitgestrekte
velden braak, noch weilanden die overvloedige
oogst leveren. Enkel grijze bergen barre naakte steen
en hoge torens tronend op de steile rotsen”

Ianus Pannonius. Elegieën (VI)

Uitdagend stelt iemand de vraag
Wie wat waar is vergeef me
Hoe is
Dat Bosnië
Zeg me
En prompt volgt het antwoord
Er was vergeef me een land
Bosnië
En arm en kaal
En koud en kil
En daarbij nog
Vergeef me
Trots
En vol van dromen

Mak Dizdar